۱. زمان روز

تصمیم گیریِ زیاد خسته کننده س. به خستگی حاصل از گرفتن تصمیمات پشت سرهم اصطلاحا «خستگی تصمیم گیری» گفته می شه. ورزشکاری که بیش ازحد ورزش کنه، از دید جسمی بررسی خواهد رفت. ذهن آدم هم از این قضیه مستثنی نیس. به این معنی که اگه با تصمیمات پی درپی از ذهن تون کار بکشین، از دید ذهنی فرسوده میشید. خستگی تصمیم گیری حتما به میزان سختی تصمیماتی که می گیریم مربوط نیس، بلکه اینجا حرف از کمّیته.

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

همه ما در طول روز ده ها یا صدها تصمیم می گیریم. لباس چی بپوشم؟ صبحانه چی بخورم؟ از کدوم راه برم سر کار که ترافیک نباشه؟ آهنگ چی گوش بدم؟ و… با هر تصمیمی که می گیریم، درواقع بخشی از قدرت تصمیم گیری مون بررسی میره، تا جایی که وقتی به انتهای روز می رسیم، دیگر حتی بعضی وقتا در مورد موضوعات ساده هم قادر به تصمیم گیری نیستیم. فرق اساسی بین خستگی جسمی و خستگی ذهنی در اینه که معمولا کسی خودش متوجه نمی شه که چقدر از نگاه قدرت ذهنی بررسی رفته.

در پژوهشی که در سال ۲۰۱۱ انجام شد، محققان با مراجعه به ۱۱۰۰ تصمیم قضایی سعی کردن چگونگی تأثیرگذاری خستگی تصمیم گیری رو بر قضاوت قُضّات بررسی کنن. نتایج نشون داد زندانیانی که دفاعیات شون رو در جلسات دادگاهیِ اول روز شنیده شده بود، احتمال بالاتری وجود داشت که در رأی دادگاه پیروز شن. اما زندانیانی که دادگاه شون در بقیه اوقات روز برگزار شده بود، به دلیل افزایش خستگی ذهنی قضات احتمال کمتری واسه پیروزی داشتن.

این پدیده جدا از اینکه محافل قضایی در بین سیاستمداران هم جای بحث داره. تابه حال توجه کرده بودین که رنگ کت وشلوار اوباما تقریبا همیشه فقط چند رنگ خاص بوده؟ اوباما در اصل با این تصمیم آگاهانه می خواسته از تعداد تصمیمات کوچیکی که همه روزه باید می گرفته کم کنه تا ظرفیت ذهنی خود رو واسه تصمیمات بزرگ تر حفظ کنه.

۲. ادرار

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

هیچوقت شده که مجبور باشین یک تصمیم سرنوشت ساز واسه کار یا زندگی تون بگیرین؟ معمولا در اینجور زمانی چیکار می کنین؟ مطمئنا کارایی که واسه تصمیم گیری بهتر انجام میدید، شامل مواردی چون «نگه داشتن ادرار» نمی شه. اما جالبه بدونین که طبق نتایج یک تحقیق علمی اگه ادرارتان رو نگه دارین، روی قدرت تصمیم گیری تون اثر مثبت می ذاره.

تحقیق عجیب وغریبی که بهش اشاره شد، به وسیله دانشمندی هلندی به نام ماریجَم توک (Mirjam Tuk) انجام شده. توک در این تحقیق سعی داشت بدونه که کنترل ادرار چیجوری می تونه روی نحوه ی رفتارمون اثر مثبت بزاره. در نتایج این تحقیق مشاهده شد کسائی که واقعا نیاز به تخلیه ی ادرار دارن، درمورد مسائل مالی صبورتر می شن و راحت تر حاضرن که قید پاداشای لحظه ای و فوری رو بزنن و عوضش واسه دریافت پاداشای بزرگ تر اما زمان بر صبر کنن. در نتایج این تحقیق اومده که این افراد می تونن بقیه تکانهای خودکارتر و هم شناختی تر رو هم بهتر کنترل کنن. گفتنیه که این تحقیق از برندگان جایزه ی «ایگ نوبل» است. این جایزه هر ساله به تحقیقایی اهدا می شه که مردم رو در مرحله اول به خنده میندازن و بعد به فکر فرو می برن.

به خاطر آزمایش این ادعا، از یه گروه داوطلب خواسته شد که ۶ فنجون آب بنوشن، درحالی که گروه دیگر فقط باید چند جرعه ی کوچیک از ۵ فنجون جداگونه می نوشیدن. پس از ۴۰ دقیقه (یه مدت که تقریبا طول می کشه تا آب به مثانه برسه)، میزان خودکنترلی شرکت کنندگان سنجیده شد. هرکی می تونست دو انتخاب داشته باشه: دریافت ۱۶ دلار در روز بعد یا دریافت ۳۰ دلار در ۳۵ روز بعد. به طور میانگین کسائی که نیاز به تخلیه ی ادرار داشتن، گزینه ۳۰ دلاری رو انتخاب کردن که مبلغ بیشتر اما زمان دریافتش طولانی تر بود.

۳. شدت خشم

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

میدونیم که خشم به نفرت و نفرت به رنج و عذاب میرسه. اما نتایج یکی دیگر از اون دست تحقیقای عجیب و غریب نشون داد که اتفاقا خشم می تونه به گرفتن تصمیمات آگاهانه تر بینجامد.

وِسلی مونز (Wesley Moons)، روان شناس در دانشگاه کالیفرنیا و همکارش دایان مَکی (Diane Mackie) که سعی داشتن در مورد اثر دقیق خشم بر قدرت تصمیم گیری اطلاعات کسب کنن، چند آزمایش جالب توجه طراحی کردن. در آزمایش اول، گروهی از علم آموزانی که سخت خشمگین و برآشفته بودن (احساس خشم به این افراد القا شده بود) در مقابل گروه دیگری که آروم و خونسرد بودن، قرار داده شدن. بعد به شرکت کنندگان متنی داده شد که ادعا می کرد علم آموزان عادات مالی تقریبا خوبی دارن. این متن استدلالای قوی و ضعیف داشت. استدلالای قوی برگرفته از تحقیقای علمی بودن و استدلالای ضعیف هیچ پایه علمی موثقی نداشتن. از شرکت کنندگان خواسته شد تا میزان قوت و ضعف این استدلالا رو آزمایش کنن و بگن که هر استدلال چقدر واسه شون قانع کننده بوده. در آزمایش دوم، به یه گروه از شرکت کنندگان گفته شد که این استدلالا رو سازمانی با تجربه کافی در مورد ی مسائل مالی، مطرح کرده. برعکس، به گروه دیگر گفته شد که این استدلالا رو یک سازمان پزشکی بدون تجربه کافی در رابطه درباره مسائل مالی، مطرح کردن. در هر دو آزمایش، علم آموزان خشمگین ثابت کردن که خشم می تونه قدرت بررسی و تصمیم گیری افراد رو تقویت کنه. این گروه در آزمایش سوم هم دوباره ثابت کردن که خشم می تونه افرادی رو که معمولا خیلی تحلیلی فکر نمی کنن، به متفکرانی زرنگ تر تبدیل کنه.

۴. انتخابای بیش ازحد گسترده

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

شاید شمام ترجیح میدید که وقتی می خواید در مورد موضوعی تصمیم بگیرین، همه انتخابای ممکن رو جلوی روی تون بذارین. اما تحقیقات علمی بر این باورند که اگه بتونیم از طیف انتخابای ممکن کم کنیم، از نتیجه تصمیمات مون راضی تر هستیم.

محققان با بررسی نحوه ی واکنش مردم در روبرو شدن با انتخاب شکلات به این نتیجه رسیدن که بیشتر مردم ترجیح میدن که بین ۳۰ نوع شکلات انتخاب داشته باشن تا مثلا بین ۶ نوع، چون انتخاب از یک طیف گسترده تر واسه شون جالب تره. پس ی این تحقیق مشاهده شد کسائی که از بین انتخابای کمتر، خرید کرده بودن، از انتخاب شون راضی تر بودن و احتمال بیشتری وجود داشت که دوباره از همون شکلاتا بخرن.

بَری شوارتز (Barry Schwartz)، نویسنده ی کتاب «پارادوکس انتخاب»، این پارادوکس رو اینجور توضیح می ده: «هرچه انتخابای بیشتری در دسترس باشن، احتمال بیشتری هست که فرد به یک انتخاب بد دست بزنه و این احتمال می تونه همه لذتی رو که فرد می تونسته از انتخاب واقعی خود ببره، خراب می کنه.»

۵. احساس ذاتی

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

شکی نیس که در مورد موضوعات مهم زندگی نباید شتاب زده تصمیم گرفت، بلکه باید وقت گذاشت و همه حولوحوش رو خوب سبک و سنگین کرد. اما بعضی وقتا علم به نتایجی می رسه که آدم انگشت به دهن می مونه. اما دلایلی هست که نشون می ده ذهن ناخودآگاه در گرفتن تصمیمات لحظه ای خیلی بهتر از ذهن خودآگاه عمل می کنه. محققان آلمانی با بررسی الگوهای مغزی در زمانِ پیش از تصمیم گیری به این نتیجه رسیدن که ذهن ناخودآگاه می تونه تا بیشترین حد ۷ ثانیه سریع تر از ذهن خودآگاه تصمیم بگیره.

طبق نتایج پژوهشی که در نشریه ی «سایِنس» منتشر شده، محققان به این نتیجه غیرعقلانی رسیدن که درنگ و تأمل روی موضوعات در مواردی باعث می شه که اهمیت بعضی جنبه های یک تصمیم در نظر فرد بالاتر برود، اونم به قیمت از اهمیت افتادگی بعضی جنبه های دیگر، و فرد در قضاوت کلی دچار مشکل شه. خلاصه اش اینه که ذهن خودآگاه تصمیمات ساده رو تقویت می کنه، اما در تصمیمات پیچیده این طور نیس.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   عناصر سه گانه جرم چیه؟ "

در یک آزمایش، امکانات چند خودرو یک بار به زبون ساده و بار دیگر به زبون پیچیده واسه گروهی از افراد توضیح داده شد. نتایج نشون داد که وقتی توضیحات به زبون ساده ارائه شد، ذهن خودآگاه به افراد در تشخیص خودروی بهتر کمک کرد. اما این ذهن ناخودآگاه بود که وقتی توضیحات به زبون پیچیده ارائه شد، در انتخاب خودروی تأثیرگذارتر کارکرد بهتری از خود نشون داد. این قضیه در مورد بقیه انتخابایی که مردم در خریدهایشان انجام میدن هم صدق می کنه.

با همه این اوصاف، بازم پیشنهاد می کنیم که واسه تصمیمات حساس زندگی تون وقت بذارین و در چشم برهم زدن تصمیم نگیرید. تشخیص فرق تصمیماتی که از روی غریزه، اراده ی آزاد و حماقت می گیریم، کار آسونی نیس و علم هم هنوز به راه حل ساده ای که تشخیص این فرقا رو واسه مون راحت تر کنه، نرسیده. پس فعلا همون بهتر که از تصمیمات لحظه ای درمورد مسائل مهم پرهیز کنین.

۶. جنسیت فرزندان

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

تحقیقات نشون داده که جنسیت فرزندان می تونه روی باورهای سیاسی والدین اثر بزاره. در سال ۲۰۰۸ پژوهشی با عنوان «دخترها و رأی به جناح چپ» انجام شد که نشون داد جنسیت بچه روی تصمیمات سیاسی والدین اثر می ذاره. گفته می شه که احتمال رأی والدین به حزب لیبرال به ازای هر بچه دختر ۲ درصد زیاد می شه. این درحالیه که زن و شوهرِ دارای بچه پسر به تمایلای محافظه کارانه روی میارن. حتما می پرسین به چه دلیل؟ در این دو نظریه فرض بر اینه که والدین، به دلیل بی عدالتی دستمزد و ترجیحات زنانه ی متفاوت در مورد جنسای عمومی، در صورت داشتن بچه دختر به جناح چپ و در صورت داشتن بچه پسر به جناح راست تمایل پیدا می کنن.

۷. جای تصمیم گیری

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

تا اینجا دیدیم که ایجاد وخو و حتی شدت نیاز به تخلیه ی ادرار می تونه روی قدرت تصمیم گیری مون اثر بزاره. اما فکر می کنین مکانی که در اون تصمیم می گیرین هم نقش تعیین کننده ای روی انتخاب تون داره؟ باید بگیم که بله! دلایلی هست که نشون می ده جای گرفتن تصمیم پایانی می تونه روی رأی مردم اثر بزاره و به نتیجه گیریای تقریبا تعجب آوری متمرکز شون کنه. مثلا، به نظر می رسه کسی که در یک جای مذهبی مثل کلیسا رأی می ده، احتمال داره که در مورد موضوعات داغ سیاسی مثل سقط جنین یا ازدواج هم جنس بازه ها محافظه کارانه تر از چیزی که واقعا هست، تصمیم بگیره. یا مثلا وقتی رأی گیری دور محور موضوعاتی مثل تعیین بودجه ی مدارس دولتی یا بقیه مسائل مربوط به آموزش عمومی باشه و رأی دهندگان در مدرسه به ویژه با حضور علم آموزان یا اولیای مدرسه رأی بدن، جو مدرسه می تونه موجب ایجاد راه و روش مثبت در رأی دهندگان شه. خلاصه اینکه بهتره در جایی مثل بخش زایمون تصمیم به بچه دار شدن نگیرید!

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

۸. دما

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

واقعیت اینه که خیلی از ما در ارتباطات مون بقیه رو تا حدودی طبق تأثیری که از کاریزما، زبون بدن یا حتی نوع لباس پوشیدن شون می گیریم، قضاوت می کنیم. شاید اثر اینجور مواردی در تعیین طرز برخوردمان با مردم خیلی واسه مون محسوس نباشه. پس اگه بگیم که دما هم در این معادله نقش داره، حتما متعجب میشید.

جون بارگ (John Bargh)، روان شناس و لارِنس ویلیامز (Lawrence Williams)، مدرس بازاریابی، در پژوهشی مشترک کوشیدند تا ببینن که دما چیجوری روی تصمیم گیری اثر می ذاره. به گروهی از شرکت کنندگان یک فنجون قهوه ی داغ و به یه گروه دیگه یک فنجون قهوه ی گرم داده شد که باید در دست شون نگه می داشتن. بعد نظر شرکت کنندگان در مورد شخصی فرضی پرسیده شد. کسائی که فنجون قهوه ی گرم در دست شون بود، اون شخص خیالی رو خون گرم تر و اجتماعی تر آزمایش کردن.

محققان در آزمایشی دیگر مشاهده کردن که حس بخشندگی شرکت کنندگان با احساس اجسام گرم زیاد شد و تمایل بیشتری پیدا کردن که مثلا اگه بُن خرید در اختیار دارن، به جای اینکه واسه خودشون خرجش کنن، بُن رو به دیگری هدیه بدن. گویا هرچه دما بیشتر باشه، راحت تر می تونیم به ناشناسا اعتماد کنیم، واسه پیش خدمتا انعام بذاریم یا حتی به سرمایه گذاریای پرخطرتر دست بزنیم.

۹. قدم موسیقی پس زمینه

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

همیشه شنیده ایم که میگن بهتره موقع تصمیم گیری به آهنگای سریع گوش کنیم. اما بازم پاره ای از تحقیقای علمی به نتایجی دور از انتظار رسیدن! به نظر می رسه که گوش دادن به موسیقیایی با قدم سریع در مقایسه با موسیقیایی با قدم کُند به تصمیم گیری سریع تر و بهتر بیشتر کمک می کنه.

در پژوهشی که در سال ۲۰۰۹ انجام شد، محققان اثرات قدمای مختلف موسیقی رو بر قدرت تصمیم گیری بررسی کردن. نتایج نشون داد کسائی که موقع تصمیم گیری به آهنگای تندتر گوش کرده بودن، در مقایسه با کسائی که پشت زمینه به آهنگای آروم تر گوش کرده بودن، تونستن درمورد تصمیمات سخت تر به انتخاب بهتر و دقیق تری برسن. این نتایج در مورد تصمیمات ساده تر هم تغییر نکرد.

۱۰. بازیای کامپیوتری

عوامل موثر بر تصمیم گیری؛ ۱۰ عامل عجیب و غریبی که می تونن تصمیم شما رو تغییر  آموزشی

اثرات بازیای کامپیوتری روی کودکان مثل موضوعات جنجال برانگیزیه که به ویژه اگه بحث سر بازیای مهیج و جنگی باشه، معمولا شرایط به نفع انجام بازیای کامپیوتری پیش نخواد رفت. اما نتایج بعضی تحقیقای علمی نشون دهنده اینه که بازیای کامپیوتری پرخشونت به انجام دهنده ی بازی یاد می گیرن که تصمیمات بهتر و دقیق تری بگیره. البته نگفته نمونه که این نتایج هنوز بسیار جای بحث دارن!

اما در هر صورت، محققان دانشگاه روچِستِر فهمیدن که بازیای کامپیوتری مهیج به انجام دهنده ی این بازیا یاد می گیرن که سریع تر به تصمیم درست برسن. گفته می شه کسائی که این نوع خاص از بازیا رو انجام میدن، نه تنها نسبت به دنیای دور شون هشیارتر می شن، بلکه در انجام چند کار هم زمان هم پیشرفت می کنن و در رانندگی و جهت یابی توانمندتر می شن.

در تحقیق دیگری که در نشریه ی «کارِنت بایولوژی» منتشر شد، محققان ده ها جوون ۱۸ تا ۲۵ ساله رو که عادت به بازیای کامپیوتری نداشتن، بررسی کردن. یه گروه باید بازی هدفمند سیمز۲ (The Sims 2) و گروه دیگر باید بازیای مهیج ندای وظیفه ی۲ (Call of Duty 2) و مسابقه ی غیرواقعی (Unreal Tournament) رو انجام می دادن. این افراد پس از انجام بازیا در چند آزمون شرکت کردن که شامل سؤال و تمرینای تحلیلی و شنیداری بود. نتایج نشون داد کسائی که بازیای مهیج انجام داده بودن، تونستن ۲۵ درصد سریع تر از گروه مقابل در جواب به سؤالات آزمون و تمرینا به نتیجه گیری برسن. به گفته دافنه باوِلیر (Daphne Bavelier)، یکی از محققان این مطالعه «تصمیمات هیچوقت سیاه و سفید نیستن. مغز همیشه در حال محاسبه احتمالاته. مثلا، وقتی بین رانندگی متوجه حرکتی در طرف راست تون میشید، حدس میزنین که برخوردی رخ میده یا نه و بعد طبق آزمایش این احتمال از بینِ ترمزکردن یا نکردن یکی رو انتخاب می کنین.»

درمجموع، دلایل نشون می ده مغز کسائی که بازیای کامپیوتری مهیج انجام میدن، در جمع آوری و پردازش اطلاعات دیداری و شنیداری بسیار مفیدتر از کسائی که اهل بازیای کامپیوتری نیستن، عمل می کنه و به همین خاطره که این افراد می تونن سریع تر و بهتر تصمیم بگیرن.



دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید